Dlaczego rehabilitacja jest ważna? Część 2: Rehabilitacja neurologiczna

By: | Tags: , , | Comments: 0 | Luty 20th, 2019

Układ nerwowy pełni w organizmie nadrzędną rolę. To on stanowi „centrum dowodzenia” całego ciała i dlatego, jeśli zawodzi, konsekwencje tego są poważne i wieloaspektowe. Problemy neurologiczne prowadzą do szerokiej gamy  następstw: od przewlekłych bólów, przez niedowłady kończyn, po utratę kontroli nad ciałem. Uderzają nagle i przytrafić mogą się każdemu. Na szczęście, z pomocą w możliwie najlepszym doprowadzeniu do sprawności przychodzi rehabilitacja neurologiczna.  

Centralny układ sterowania

Ze względu na zdolność kontroli czynności pozostałych układów, układnerwowy uznawany jest za najważniejszy w ludzkim organizmie. Wyróżnia się układ ośrodkowy (mózgowie i rdzeń kręgowy), odpowiedzialny za zarządzanie funkcjami  organizmu, oraz obwodowy, pełniący rolę przekaźnika bodźców z ośrodków nerwowych do narządów wykonawczych. Przyczyny uszkodzeń układu obwodowego mogą być różnorakie: urazy, długotrwały ucisk, schorzenia ogólnoustrojowe (np. cukrzyca), działanie trucizn. Najczęściej prowadzą do występowania przewlekłego bólu, zaburzeń czucia, zdrętwień, bólów promieniujących, ale także do zaburzeń w obrębie aparatu ruchu. Ośrodkowy układ nerwowy jest mniej podatny na uszkodzenia i urazy – mózgowie chronione jest przez czaszkę, a rdzeń kręgowy osłaniany jest przez kręgosłup. Jednak to uszkodzenia w jego obrębie prowadzą do najpoważniejszych schorzeń neurologicznych, powodujących pogłębiającą się utratę kontroli nad własnym ciałem: udarów, stwardnienia rozsianego lub zanikowego czy też choroby Parkinsona. Do schorzeń neurologicznych zaliczają się także rozmaite choroby mięśni (np. miastenia czy dystrofie mięśniowe), w których występują zaburzenia transmisji nerwowo-mięśniowej. Choroby układu nerwowego mają różne objawy, zwykle uderzają nagle i objawiają się zaburzeniami ruchowymi różnych części ciała. Ich przebieg bywa dramatyczny.

Cele i metody

Choroby neurologiczne wpływają na funkcjonowanie organizmu jak również na zachowanie człowieka. Jednak nawet w takich przypadkach rehabilitacja przynosi pozytywne efekty. Celem kompleksowej rehabilitacji neurologicznej jest przywrócenie możliwej do osiągnięcia sprawności fizycznej i psychicznej, a co za tym idzie – zdolności do pracy, zarobkowania i czynnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Rehabilitacja neurologiczna jest tak zróżnicowana, jak jej pacjenci. Dla każdego chorego konieczne jest ustalenie indywidualnego programu usprawniania. Dlatego wymaga ona od terapeutów szerokiej wiedzy z zakresu neurologii i fizjologii oraz umiejętnego łączenia elementów różnych metod, w zależności od bieżącego stanu i aktualnych potrzeb pacjenta. Kluczowe w jej powodzeniu są trzy elementy: kompleksowość, szybkość podjęcia działań oraz ich ciągłość. Kompleksowość, ponieważ rehabilitacja powinna być prowadzona przez wielospecjalistyczny zespół, świadczący (co najmniej) opiekę lekarską, pielęgniarską, fizjoterapię i terapię zajęciową. Może też wystąpić konieczność konsultacji ze specjalistami z innych dziedzin, jak dietetyka, kardiologia czy psychiatria. Szybkość działania, ponieważ układ nerwowy jest najwolniej regenerującym się układem organizmu. By wykorzystać jak najwięcej zdolności regeneracyjnych organizmu, ważne by działania rozpocząć jak najszybciej. Im później zostanie rozpoczęta rehabilitacja, tym większe ryzyko wystąpienia możliwych do uniknięcia powikłań, takich jak np. spastyczność czy nieprawidłowe wzorce ruchowe. Ciągłość, ponieważ w przypadku braku postępów rozwój umiejętności może zostać zahamowany lub wręcz odwrócony. W niektórych przypadkach – np. dystrofii mięśniowych, czy zaniku mięśni konieczne jest prowadzenie rehabilitacji przez całe życie pacjenta.

Usprawnianie neurologiczne polega na stosowaniu odpowiednich ćwiczeń oraz bodźców, dzięki czemu układ nerwowy jest pobudzany i może odbudowywać uszkodzone połączenia nerwowe, a także tworzyć nowe. Wykorzystywane są zabiegi fizykalne, instrumentalne, elektrostymulacyjne oraz kinezyterapia. Wczesne rozpoczęcie rehabilitacji w uszkodzeniu nerwu pozwala na utrzymanie zakresu ruchu, przyspieszenie regeneracji, umożliwia zapobieganie zanikom mięśniowym oraz przykurczom. Zabezpiecza także przed wtórnym uszkodzeniem aparatu ruchu oraz utrwaleniem nieprawidłowych wzorców ruchowych. Prowadzą one do pogorszenia sprawności pacjenta lub mogą nawet uniemożliwić mu powrót do pewnych aktywności. Dzięki odpowiedniemu bodźcowaniu i torowaniu pożądanych odruchów, terapeuta jest w stanie wpływać na niedowładne grupy mięśniowe, pobudzając je lub rozluźniając.

U osób, które nie są w stanie aktywnie uczestniczyć w rehabilitacji, wykorzystywane są ćwiczenia bierne w celu zapobiegania przykurczom i odleżynom, jak również zakrzepicy. Stopniowo zwiększana jest intensywność: prowadzi się ćwiczenia bierne, czynno-bierne lub czynne w łóżku, a następnie sadzanie pacjenta, stawianie i naukę chodu. Jeśli to możliwe, ważna jest pionizacja chorego. Utrzymywanie ciała w postawie pionowej angażuje wiele grup mięśniowych, co w efekcie daje lepsze pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego. Tu również zastosowanie znajduje system odciążenia dynamicznego Fizjo Bungee Therapy. Pacjent, podwieszony za pomocą specjalnych uprzęży oraz elastycznych gum, może bezpiecznie wykonywać ćwiczenia w zakresach, które nie są dla niego dostępne bez odciążenia. Z naszego doświadczenia wynika, że metoda ta przynosi znakomite efekty w przypadku dystrofii mięśniowych. Pozwala pacjentom na wykonywanie niektórych czynności po raz pierwszy od dawna, bądź wręcz po raz pierwszy w życiu! Dla osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim znalezienie się znów w postawie stojącej czy wręcz podskakiwanie, możliwe dzięki dynamicznemu odciążeniu, jest bardzo emocjonującym przeżyciem. A przecież tu, podobnie jak w innych rodzajach rehabilitacji, pozytywne nastawienie pacjenta oraz jego odpowiednia motywacja są wartościami nie do przecenienia.

Odzyskiwanie kontroli

Niestety, nie we wszystkich przypadkach możliwe jest odzyskanie pełnej sprawności, ale torowanie samodzielności pacjentów jest jednym z istotnych  celów rehabilitacji neurologicznej. Dlatego w programie usprawniania nie mniej od fizykoterapii ważne są ćwiczenia funkcjonalne, pomagające choremu przystosowywać się do funkcjonowania w różnych codziennych sytuacjach. Odbywać się to może zarówno przez torowanie fizjologicznych wzorców ruchowych, jak i tworzenie nowych wzorców, dostosowanych do możliwości pacjenta. W pierwszym przypadku układ nerwowy jest zmuszany do przypomnienia sobie ruchów, które pacjent wykonywał wiele razy dziennie, jak np, sięganie po przedmiot, jedzenie, picie. W drugim przypadku wykorzystywane są synergizmy nerwowo mięśniowe. Przykładowo, w metodzie PNF, aby uaktywnić słabe kończyny dolne wykorzystuje się przeniesienie napięcia mięśniowego z kończyn górnych, tułowia i głowy. Nauczenie pacjenta wzorców zastępczych pozwala przezwyciężyć ograniczenia narzucane przez chorobę. Poprawa sprawności, zwiększony zakres samodzielności oraz większe poczucie kontroli nad własnym ciałem zmniejszają lęk, poprawiają samopoczucie i samoocenę. Skuteczne przeprowadzenie leczenie rehabilitacyjne pozwala odzyskać maksymalnie duży zakres sprawności ruchowej, intelektualnej oraz zdolności do komunikowania się z otoczeniem. Chory dostrzega celowość dalszych wysiłków. Czasem wręcz odzyskuje motywację i chęć do życia, entuzjazm. Wszystko to prowadzi do poprawy jakości życia zarówno chorego, jak i jego opiekunów.

Podsumowanie

Problemy neurologiczne prowadzą do szerokiej gamy schorzeń, a sposób ich leczenia jest kwestią bardzo zindywidualizowaną. Ze względu na groźne konsekwencje zaniedbań w tym przypadku, warto jak najszybciej trafić w ręce specjalistów, którzy pomogą odzyskać utraconą sprawność w najszerszym możliwym zakresie. Nawet jeśli medycyna wciąż nie potrafi wyleczyć niektórych chorób, rehabilitacja wpływa na wydłużenie życia i poprawę jego jakości; tym bardziej, jeśli alternatywę stanowi powolna utrata władzy nad własnym ciałem. Warto podjąć tę walkę!

RehaMedica